Numeryczny model terenu i chmura punktów – po co dane z nalotu
Projekt drogi, osiedla czy zbiornika retencyjnego zaczyna się od pytania: jak wygląda teren. Przy działce o powierzchni kilku arów wystarczy klasyczny pomiar z tachimetrem lub odbiornikiem GNSS. Przy kilkudziesięciu hektarach, gęstej roślinności albo trudnym dostępie pomiar punkt po punkcie trwa długo i daje obraz uproszczony. Wtedy coraz częściej sięga się po dane z powietrza.
Czym jest chmura punktów, a czym model terenu
Chmura punktów to zbiór milionów pomiarów, z których każdy ma współrzędne i wysokość. Powstaje podczas nalotu, gdy sensor laserowy rejestruje odbicia od gruntu, budynków, drzew i przewodów. Sama chmura jest surowym materiałem. Po klasyfikacji można z niej wydzielić punkty leżące na gruncie i zbudować numeryczny model terenu, czyli ciągłą powierzchnię opisującą ukształtowanie ziemi bez roślinności i obiektów. Model pokrycia terenu zachowuje z kolei budynki i drzewa, co przydaje się na przykład w analizach zacienienia.
Dlaczego laser, a nie same zdjęcia
Fotogrametria z drona daje dobre wyniki na odsłoniętym terenie, na przykład na hałdzie czy w wyrobisku. Tam, gdzie rosną krzewy, trawa lub las, zdjęcia pokazują wierzchołki roślin, a nie grunt. Lotniczy skaning laserowy LiDAR wykonywany z drona lub samolotu pozwala zarejestrować teren także pod koronami drzew, ponieważ część impulsów przechodzi przez luki w roślinności. Dla projektanta rowu w zadrzewionej dolinie to różnica między modelem, któremu można ufać, a modelem do poprawki w terenie.
Zastosowania w praktyce
Dane z nalotu przydają się wszędzie tam, gdzie liczy się kształt dużej powierzchni:
- bilans mas ziemnych przy niwelacji terenu pod osiedle, halę lub park logistyczny,
- analiza spadków i kierunków spływu wody przy projektowaniu odwodnienia,
- warianty przebiegu dróg, ścieżek rowerowych i sieci uzbrojenia,
- kontrola postępu robót ziemnych przez porównanie kolejnych nalotów,
- ocena terenu przed zakupem, gdy inwestor chce szybko zobaczyć skarpy, zagłębienia i rowy.
Przy objętościach mas ziemnych różnica kilku centymetrów wysokości na dużym obszarze przekłada się na setki metrów sześciennych gruntu do wywiezienia lub dowiezienia. Dokładny model ogranicza ryzyko, że kosztorys rozjedzie się z rzeczywistością. Podobnie jest z odwodnieniem: nawet niewielkie zagłębienie, niewidoczne podczas oględzin, może zbierać wodę z dużej powierzchni i wymagać dodatkowego rowu lub przepustu.
Dane publiczne czy własny nalot
Ogólnodostępny model terenu z zasobu geodezyjnego, pochodzący z nalotów wykonanych dla całego kraju, wystarcza do wstępnych analiz, ale bywa sprzed kilku lat i ma ograniczoną gęstość punktów. Na budowach, w żwirowniach czy na terenach po niedawnych pracach ziemnych teren mógł się zmienić. Własny nalot daje aktualny stan i gęstszą chmurę, dopasowaną do potrzeb projektu.
Przy inwestycjach na Dolnym Śląsku, na przykład w strefach logistycznych i nowych osiedlach podmiejskich, warto zlecić nalot wykonawcy, który dowiąże dane do lokalnej osnowy i zadba o punkty kontrolne. W przypadku terenów we Wrocławiu i sąsiednich gminach może to być biuro geodezyjne Wrocław i okolice, które przy okazji przygotuje mapę do celów projektowych dla części terenu wymagającej formalnej dokumentacji.
Co dostaje projektant
Wynikiem jest zwykle sklasyfikowana chmura punktów w popularnym formacie, numeryczny model terenu w postaci siatki, warstwice i przekroje w wybranych miejscach. Pliki można otworzyć w programach CAD i GIS, w których projektant prowadzi niweletę drogi, wyznacza zlewnie i liczy objętości. Im wcześniej takie dane trafią do zespołu, tym mniej niespodzianek pojawi się na etapie budowy.